Индия менен Кыргызстандын атайын күчтөрүнүн 13-биргелешкен «Канжар» машыгуусу Индиянын Ассам штатындагы Миссамари шаарында болуп өтүп, Кыргызстан менен Индиянын ортосундагы кеңейип жаткан коргонуу өнөктөштүгүн баса белгиледи. Быйылкы 4-17-февралга белгиленген жылдык машыгуу эки өлкөдө кезектешип өткөрүлөт, мурунку машыгуу 2025-жылдын март айында Кыргызстанга өткөрүлгөн эле.
Машыгууга Индиянын 20 кызматкеринен турган контингентин Парашют полку (атайын күчтөр) келсе, ал эми Кыргызстан ILBRIS атайын күчтөр бригадасынан бирдей команда жөнөттү. Машыгуунун максаты — шаар жана тоолуу шарттарда терроризмге каршы күрөшүү жана атайын күчтөрдүн операциялары боюнча эң мыкты тажрыйбаларды бөлүшүү, анын ичинде снайпердик атуу, татаал имараттарды бузуп кирүү операциялары жана тоолуу машыгуулар бар.
Коомдук маалымат боюнча башкы дирекциянын (DGPI) маалыматы боюнча, машыгуу Бириккен Улуттар Уюмунун потенциалдуу мандаттарынын алкагында биргелешкен миссияларга өз ара аракеттенүүнү жана даярдыкты жогорулатуу максатында иштелип чыккан. Мурунку машыгуу — КАНЖАР-XII 2025-жылдын март айында Токмокто өткөн. Кыргызстан менен Индиянын ортосундагы жыл сайын өтүүчү биргелешкен атайын күчтөрдүн КАНЖАР машыгуусу эки тараптуу коргонуу байланыштарын чыңдоо үчүн негизги платформа болуп кызмат кылууда. Тээ 2011-жылы башталган бул машыгуулар терроризмге каршы күрөшүү, күжүрмөн аракеттерди шаардык шарттарда өткөрүү жана БУУнун мандаты менен атайын операциялар жаатындагы кызматташтыкты кеңейтүүнү көздөйт. Машыгуунун максаты — Парашют полку (атайын күчтөр) менен Индия армиясынын «Скорпион» бригадасынын ортосундагы өз ара аракеттенүүнү жакшыртуу жана операциялык тажрыйба алмашуу. Биргелешкен машыгуу модулдары аркылуу эки тарап тең тактикалык координацияга жана жогорку интенсивдүү аскердик чөйрөлөрдөгү эң мыкты тажрыйбалар менен алмашууга көңүл бурушат.
КАНЖАР-XII он экинчи машыгуусу 2025-жылдын март айында Токмокто өткөн, ал эми эң акыркы КАНЖАР-XIII 2026-жылдын февраль айында Ассам штатынын түндүк-чыгышындагы Мисамариде башталды. Машыгуу программасына бийик тоолуу жана тоолуу жерлерде машыгуу, жакын аралыктагы аскердик техникаларды жана аскерлердин кыймылын которууну симуляциялоо кирет. Стратегиялык жактан алганда, бул машыгуу коопсуздук жаатындагы кызматташтыкты бекемдөө жана аймактык терроризмге каршы күрөшүү аркылуу Индиянын Борбордук Азиядагы таасирин кеңейтүүсүн колдойт. Ошондой эле, ал кыргыз-индиялык тоо биомедициналык изилдөө борбору сыяктуу биргелешкен демилгелерди толуктап, индиялык-кыргыз коргонуу кызматташтыгынын өсүп жаткан көлөмүн баса белгилейт.
Аскердик кызматташтыктан тышкары, Индия менен Кыргызстандын ортосундагы байланыштар саясий диалогду, өнүктүрүү жаатындагы кызматташтыкты, сооданы жана маданий алмашууну камтыган көп кырдуу өнөктөштүккө айланды. Мисалы, 1992-жылы Кыргызстан эгемендүүлүккө ээ болгондон кийин түзүлгөн дипломатиялык мамилелер жогорку деңгээлдеги сапарлар жана өкмөттөр аралык комиссиялар жана тышкы иштер министрликтеринин ортосундагы консультациялар сыяктуу институттук механизмдер аркылуу туруктуу түрдө бекемделди. Коргонуу жана коопсуздук жаатындагы кызматташтык өз ара мамилелердин негизи бойдон калууда. Индия коргонуу мекемелеринде кыргыз аскер кызматкерлерин үзгүлтүксүз окутуп, потенциалды жогорулатуу демилгелерин колдойт, ал эми Канжар сыяктуу биргелешкен машыгуулар оперативдик координацияга өбөлгө түзөт. Кызматташтык ошондой эле бийик тоолуу изилдөөлөрдөгү жалпы кызыкчылыктарды чагылдырган Бишкектеги кыргыз-индиялык тоо биомедициналык изилдөө борбору аркылуу илимий жана медициналык изилдөөлөргө да жайылтылат.
Экономикалык өз ара аракеттенүүлөр көлөмү анча чоң эмес болсо да, акырындык менен диверсификацияланып, фармацевтика, IT, билим берүү жана тоо-кен тармактарындагы өз ара алмашуулар өсүп жатат. Индиянын техникалык жана экономикалык кызматташтыгы (ITEC) демилгесинин алкагындагы кредиттик линиялар жана окутуу сыяктуу Индиянын өнүктүрүү программалары Кыргызстандагы адам ресурстарын өнүктүрүүгө салым кошууда.
Билим берүү жаатындагы алмашууларга, йога сабактарына жана маданий алмашууларга, ошондой эле туризмдин өсүшүнө негизделген эл аралык байланыштар өз ара өнөктөштүктү бекемдөөнү улантууда. Эки өлкө тең терроризм, экстремизм жана Борбордук Азиядагы аймактык туруктуулук боюнча тынчсызданууларын бөлүшкөндүктөн, өз ара мамилелер алдыдагы жылдарда дагы стратегиялык мааниге ээ болот деп күтүлүүдө. Кыргызстан менен Индия саясий өз ара аракеттенүүнү күчөтүп, ар кандай деңгээлдерде үзгүлтүксүз диалог жүргүзүп, негизги аймактык жана глобалдык маселелер боюнча позицияларды координациялап жатышат. Эки тарап тең глобалдык тынчтыкты жана туруктуулукту колдоо үчүн Бириккен Улуттар Уюмунун жана башка ар тараптуу платформалардын алкагында кызматташууну бекемдөөгө болгон милдеттенмелерин тастыкташты.
Өнөктөштүктүн маанилүү этабы болуп 2022-жылдын 27-январында Премьер-министр Нарендра Модинин демилгеси менен виртуалдык түрдө өткөрүлгөн биринчи Индия-Борбордук Азия саммити болуп калды. Жолугушууга Борбордук Азиянын беш республикасынын лидерлери, анын ичинде Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров катышып, өз ара түшүнүшүү принциптерин жана эки өлкөнүн ортосундагы кызматташтыкты тереңдетүүнүн артыкчылыктуу багыттарын белгилеген биргелешкен декларация менен аяктады.
Институционалдык механизмдер өз ара аракеттенүүнү өнүктүрүүнү улантууда, анын ичинде Индия-Борбордук Азия диалогунун тышкы иштер министрлеринин деңгээлиндеги үзгүлтүксүз жолугушуулары жана соода боюнча мезгил-мезгили менен өткөрүлүүчү жолугушуулар, ошондой эле маданият жана өнөр жай министрлери тармактар аралык байланыштарды өнүктүрүүгө умтулушууда. Коопсуздук жаатындагы кызматташтык дагы эле болсо негизги элемент бойдон калууда жана эки тарап тең аймактык өнүгүүлөрдү жана терроризмге, экстремизмге жана баңгизаттарды мыйзамсыз жүгүртүүгө байланыштуу жалпы кыйынчылыктарды карап чыгуу үчүн Коопсуздук кеңешинин катчыларынын ортосунда консультацияларды өткөрүп келишет.
Шанхай кызматташтык уюмунун (ШКУ) алкагындагы биргелешкен иш-аракеттер аркылуу көп тараптуу координация андан ары кеңейди. Кыргызстан Индиянын мүчөлүгүн кубаттап, Нью-Делинин катышуусу уюмду бекемдеп, аймактык контекстте эки тараптуу өз ара аракеттенүү үчүн кошумча мүмкүнчүлүктөрдү түзгөнүн белгиледи.
Эркинбек КАМАЛОВ.
