Каргашалуу окуяга бир жыл болду
2026-жылдын 22-апрелинде Пахалгамдагы террордук чабуулга бир жыл болот. Байсаран өрөөнүндөгү коркунучтуу массалык атышуу 26 адамдын өмүрүн алган. Бир жылдан кийин аймак калыбына келүүнүн оор мезгилин башынан кечирүүдө, туризмдин кайра жанданышы, күчөтүлгөн коопсуздук чаралары жана Индия менен Пакистандын ортосундагы дипломатиялык тирешүү уланууда.
Көптөн бери Кашмирдин кадимки жашоого кайтып келүүсүнүн назик белгиси катары каралып келген 
Пахалгамдын тынч, бейпил жайлоолору ал жердеги алдын ала пландалган террордук акт менен талкалангандан бери бир жыл өттү. Ошол күнү 26 бейкүнөө турист, анын ичинде чет элдик жаран да мыкаачылык менен өлтүрүлгөн. Тирүү калгандар аткылоону гана эмес, коркунучтуу ыкманы да эстешет: курмандыктарды өлтүрөр алдында диний белгилери боюнча бөлүшкөн. Бул кыргын жөн гана адамдарга каршы чабуул эмес, бирге жашоонун өзүнө каршы сокку болду.
Бул зомбулуктун борборунда «Каршылык фронту» (ФСС) турган, ал «Лашкар-э-Тайбанын» бир бөлүгү катары кеңири белгилүү. ФСС өзүн жергиликтүү каршылык кыймылы катары көрсөтүүгө аракет кылганы менен, анын операциялык ыкмалары, бута тандоо логикасы жана логистикалык колдоосу таптакыр башка нерсени көрсөтөт. Пахалгамдагы чабуул бул боюнча бардык күмөндөрдү жойду.
Прогресске багытталган сокку
Чабуулдун убактысынын тандалышы кокусунан эмес. Ал Жамму жана Кашмир союздук аймагындагы ийгиликтүү шайлоолордон кийин, экономиканын калыбына келиши жана туризмдин өсүшү жараткан этият оптимизм шартында болду. Жолдор ачылып, инвестициялар жай болсо да келе баштаган жана көп жылдардан кийин алдыга жылуу сезиле баштаган.
Пахалгамдагы чабуулдун максаты — ачык белги берүү эле: Кашмирдеги туруктуулук кайра артка кетиши мүмкүн, прогресс күч колдонуу менен үзгүлтүккө учурашы ыктымал. Бул мааниде ал тактикалык гана эмес, стратегиялык чабуул болгон.
Жашырылган издерди аңдуу
Баштапкы тануулар жана фактыларды жашырууга аракеттер тез арада четке кагылып, төгүндөлгүс далилдер менен алмашты. 2025-жылдын 28-июлунда Индиянын коопсуздук күчтөрү Сринагар шаарынын четинде бул кыргынга түздөн-түз тиешеси бар үч террористти жок кылышты. Окуя болгон жерден табылган документтер тергөөчүлөр көптөн бери шектенип келген нерселерди тастыктады. Кылмышкерлердин бири — Хабиб Тахир — Пакистан башкарган Кашмирдеги Хайгалага жакын жайгашкан Койян айылынан болгон. Экинчиси — Билал Афзал — да чек аранын ар жагынан чыккан. Бул ачылыштар Пахалгамдагы чабуул Пакистан коопсуздук түзүмдөрүнүн так мөөрүн алып жүргөнүн бекемдеди — аналитиктер муну көбүнчө асимметриялык согуштагы «кол тамга» деп аташат.
Террор механизмдеринин өзгөрүшү
Акыркы бир жыл ичинде өзгөргөн нерсе — ниет эмес, ыкма. Пакистандын мамлекеттик эмес субъекттерди тышкы саясаттын куралы катары колдонуу адаты өзгөргөн жок, бирок колдоо механизмдери кыйла татаалдашты.
Мурда негизинен накталай акча аркылуу жүргөн терроризмди каржылоо азыр барган сайын шифрленген санариптик экосистемаларга өтүп жатат. Тергөөчүлөр санариптик капчыктар менен криптовалюталарды колдонууга көңүл бурушууда — бул инструменттер каржылык агымдарды көзөмөлдөөнү жана жоопкерчиликти аныктоону татаалдаштырып, ошол эле учурда чек ара аралык которууларды дээрлик көзөмөлсүз жүргүзүүгө мүмкүндүк берет. Ошол эле учурда Пакистандын экономикасына экстремисттик уюмдардын ачык интеграциясы кайра күчөп жатканы байкалууда. «Жаиш-э-Мохаммад» өзүнүн жалдоо базасын кеңейтип, «Жамаат-уль-Моминат» аттуу аялдар канатын түздү. Ал эми «Лашкар-э-Тайба» операциялык даярдыгын диверсификациялап, деңиз мүмкүнчүлүктөрүн өнүктүрүү үчүн «Суу канатын» түзгөнү кабарланууда. Индияга каршы коомдук митингдер, үгүт кампаниялары жана чагымчыл риторика кооптуу туруктуулук менен, көп учурда ачыктан ачык эле уланууда.
Аймактык эмес, глобалдык тенденция
Бул көрүнүштүн кесепеттери Түштүк Азиядан алда канча ашып кетет. 2026-жылдагы Глобалдык терроризм индексинде Пакистандын жогорку орунда турушу кеңири чындыкты көрсөтөт: өлкө дүйнөлүк терроризм экосистемасынын негизги борборлорунун бири бойдон калууда. АКШ Конгрессинин изилдөө кызматынын 2026-жылдын 25-мартындагы баяндамасында Пакистан узак убакыттан бери иштеп келе жаткан террористтик топтордун операциялык базасы катары түздөн-түз аталган. Акыркы окуялар муну тастыктайт. 2026-жылдын март айында 47 жаштагы Пакистан жараны Асиф Мерчант америкалык чиновниктерге кол салууну пландагандыгы үчүн күнөөлүү деп табылган. Ошол эле маалда 21 жаштагы Мухаммад Шахзеб Хан Нью-Йорктогу жөөт борборуна ИГИЛ тарабынан шыкакталган чабуул даярдоого аракет кылганын мойнуна алган. Андан бир нече ай мурун «Лашкар-э-Тайба» менен байланышкан дагы бир Пакистан жараны Түштүк Кореяга мыйзамсыз киргени үчүн кармалган.
Бул ар кайсы континенттердеги окуялар бир нерсени көрсөтөт: тармактар, идеологиялар жана актёрлор — түз же кыйыр түрдө — Пакистандын радикалдык экосистемасы менен байланышта.
Жоопкерчилик талап кылган жылдык эскерүү
Пахалгамдагы чабуулдун биринчи жылдыгы — бул жөн гана эскерүү эмес, жоопкерчиликке чакырык. Курман болгондор согушкерлер эмес, өз улутуна байланыштуу бутага алынган карапайым адамдар болгон. Алардын өлүмү жөн гана эскерүүнү эмес, тактыкты, жоопкерчиликти жана туруктуу эл аралык көңүл бурууну талап кылат. Индия үчүн бул маселе актуалдуу жана экзистенциалдык бойдон калууда. Ал эми эл аралык коомчулук үчүн сабак да ушундай: бир аймакта пайда болгон терроризм көп учурда ошол аймак менен эле чектелип калбайт. Бир жыл өткөн соң Пахалгам бир эле убакта трагедия жана эскертүү бойдон калууда. Маселе коркунуч барбы же жокпу дегенде эмес — ал ачык эле бар. Суроо туулат, дүйнө муну талап кылган олуттуулук менен кабыл алууга даярбы?
Эркинбек КАМАЛОВ.
