Кыргызстан Индия менен асыл таштарды жана зергер буюмдарын биргелешип өндүрүү экосистемасын түзүү аракеттерин күчөтүп жатат, бул болсо чийки зат экспортунан кошумча нарк өндүрүшүнө өтүүнү билдирет. Бул кадам Бишкекте өткөн асыл таштар жана зергер буюмдарынын кызматташтыгы боюнча кыргыз-индиялык симпозиумда баса белгиленди, ага өкмөт өкүлдөрү, тармактын кызыкдар тараптары жана индиялык бизнес делегациясы катышты. Индиянын асыл таштарды жана зер буюмдарын экспорттоону илгерилетүү кеңеши (GJEPC) тарабынан Индиянын Кыргызстандагы элчилиги менен биргеликте уюштурулган иш-чарага GJEPCтин эркин экономикалык зоналар боюнча жетекчиси Сохил Котари жетектеген 10 кишиден турган индиялык делегация, ошондой эле 50дөн ашык бизнес, мамлекеттик органдар жана жергиликтүү соода органдарынын өкүлдөрү катышты.
Чогулушта сөз сүйлөгөн Индиянын Кыргызстандагы элчиси Бирендер Сингх Ядав эки тараптуу бекем мамилелерди жана анын соода жана инвестиция үчүн жаңы жолдорду ачуу мүмкүнчүлүгүн баса белгиледи. Ал Индиянын асыл таштарды кайра иштетүү жана зергер буюмдарын өндүрүү жаатындагы тажрыйбалуулугу, дүйнөдөгү эң ири алтын рынокторунун бири катары позициясы менен айкалышып, кызматташуу үчүн олуттуу мүмкүнчүлүктөрдү түзөрүн белгиледи. Кыргыз расмий өкүлдөрү Индиянын технологиялык мүмкүнчүлүктөрүн жана чеберчилигин жергиликтүү өндүрүштү өнүктүрүү үчүн пайдалануу ниетин кайталашты. Экономика жана соода министрлигинин өкүлү Нурсултан Ашымбеков Индия Кыргызстан үчүн, айрыкча зергерчилик тармагындагы өнөр жай мүмкүнчүлүктөрүн өнүктүрүүдө стратегиялык өнөктөш бойдон кала берерин баса белгиледи.
2025-жылы Кыргызстандын Индияга экспорту болжол менен 10 миллион АКШ долларын түзгөнү менен (жалпы көлөмдүн дээрлик үчтөн эки бөлүгүн күмүш жеткирүүлөрү түзөт), өлкө азыр жогорку баалуу сегменттерге чыгууну көздөп жатат. «Биз Кыргызстандагы биргелешкен ишканаларды, анын ичинде асыл таштарды кесүү жана зергер буюмдарын өндүрүү үчүн индиялык технологиялар менен жабдылган өндүрүш жайларын түзүүнү сунуштайбыз», — деди Ашымбеков.
Инвестициялык климат дагы барган сайын жагымдуу болуп баратат. Индиянын Кыргызстанга инвестициялары 2025-жылы дээрлик үч эсеге көбөйүп, 16,16 миллион АКШ долларына жетти. Расмий адамдар чет элдик өндүрүүчүлөрдү тартууга багытталган бир катар жеңилдиктерди белгилешти, анын ичинде пайдадан алынуучу 0,25% киреше салыгынын жеңилдик ставкасы, КНСтен бошотуу, өндүрүш жабдууларына сатуу салыгынан жана импорттук алымдардан бошотуу, ошондой эле эл аралык эталондордон төмөн баада жергиликтүү алтынга жетүү мүмкүнчүлүгү. Мамлекеттик салык кызматынын төрагасынын орун басары Кубанычбек Исабеков бул чаралар Кыргызстанды зергер буюмдарын өндүрүү боюнча атаандаштыкка жөндөмдүү өлкө катары көрсөтүүгө багытталганын белгиледи. Өлкөнүн бай жаратылыш ресурстар базасы анын жагымдуулугун ого бетер күчөтөт, анда аметист, гранат, нефрит, рубин, сапфир жана топаз сыяктуу 400дөн ашык баалуу жана жарым баалуу таштар кени бар.
Индиялык өнөр жай өкүлдөрү тармактык сессияларда өлкөнүн интеграцияланган зергер экосистемасын көрсөтүп, дизайн, өндүрүш жана экспорт боюнча күчтүү жактарын белгилешти. Талкууларда Кыргызстандын ресурстар базасы менен Индиянын кайра иштетүү тажрыйбасынын ортосундагы күчтүү бири-бирин толуктоо белгиленип, нарк чынжыры боюнча тереңирээк кызматташуу үчүн негиз түзүлдү. Бишкекке болгон сапар 13-19-июлда Өзбекстанды, Казакстанды жана Кыргызстанды камтыган кеңири үч өлкөнүн байланыш программасынын бир бөлүгү болуп, Индиянын Борбордук Азиянын асыл таштар жана зергер буюмдары тармагындагы таасирин кеңейтүүгө багытталган.
Эки тарап тең симпозиумду бизнес миссиялар, көндүмдөрдү өнүктүрүү демилгелери, технологияларды өткөрүп берүү жана институционалдык өнөктөштүк аркылуу кызматташууну күчөтүүгө милдеттенме алуу менен жыйынтыкташты. Сунушталган кызматташуу эки тараптуу сооданы гана эмес, ошондой эле туруктуу жана аймактык интеграцияланган асыл таштар жана зергер буюмдарынын экосистемасын түзүүгө салым кошот деп күтүлүүдө.
Deccan Gold Mines Ltd (DGML) компаниясы 2026-жылдын август айында Кыргызстандагы “Алтын Төр” алтын долбоору боюнча өндүрүш ишин баштады, бул индиялык компаниянын аймактагы биринчи чет өлкөлүк алтын казуу ишканасы катары маанилүү этап. Долбоор график боюнча жүрүп жатат, курулуш жана даярдоо иштери аяктап, ал Индиянын Борбордук Азиянын минералдык секторундагы таасирин күчөтүп, чет өлкөлөрдөгү алтын ресурстарын камсыз кылууга салым кошот деп күтүлүүдө.
“Алтын Төр” долбоору DGML үчүн стратегиялык жактан маанилүү, анткени ал чалгындоодон эл аралык өндүрүшкө өтүүнү билдирет. Компания жөнгө салуучу органдардын шайкештигин жана өз убагында аткарылышын камсыз кылуу үчүн кыргыз бийлиги менен тыгыз кызматташып келет. Бул демилге ошондой эле Индия менен Кыргызстандын ортосундагы экономикалык кызматташтыктын өсүп жатканын, айрыкча тоо-кен жана жаратылыш ресурстары жаатындагы кызматташтыкты чагылдырат.
Долбоор жергиликтүү жумуш орундарын түзүп, аймактык экономикалык өнүгүүнү колдоп, эки тараптуу инвестициялык агымдарды күчөтөт деп күтүлүүдө. Индия үчүн ал ресурстарга жетүүнү диверсификациялоо жана маанилүү минералдык активдерде глобалдык катышуу. Жалпысынан алганда, бул өндүрүштүк ишке киргизүү Индиянын чет өлкөлөрдөгү тоо-кен долбоорлоруна катышуусунун өсүшүн баса белгилейт жана Индия менен Кыргызстандын ортосундагы экономикалык байланыштын күчтүүрөөк экенин билдирет.
Алмаз АМАНАЛИЕВ.
